Sai lầm phổ biến khi sơ cứu tai nạn lao động khiến nạn nhân nguy hiểm hơn | Wellbeing

1. Di chuyển nạn nhân khi chưa đánh giá chấn thương

Một trong những sai lầm phổ biến nhất trong sơ cấp cứu tại nơi làm việc là vội vàng di chuyển nạn nhân ngay sau tai nạn, để đưa nạn nhân đến nơi an toàn hoặc giúp nạn nhân thoải mái hơn. Tuy nhiên, đối với các chấn thương liên quan đến cột sống hành động này có thể làm trầm trọng thêm chấn thương, việc kéo hoặc đỡ dậy có thể gây liệt tứ chi vĩnh viễn hoặc tăng nguy cơ xuất huyết nội tạng.

Ví dụ, trong các tai nạn ngã từ độ cao tại công trường xây dựng - một loại tai nạn chiếm tỷ lệ cao ở Việt Nam - việc di chuyển sai cách có thể làm gãy xương thêm hoặc chấn động não nặng hơn. Vì vậy chỉ di chuyển nạn nhân khi khu vực thực sự nguy hiểm (như cháy nổ, rò rỉ điện hoặc hóa chất). Nếu nghi ngờ chấn thương cột sống, phải giữ cố định đầu, cổ và thân trên cùng một trục thẳng bằng cách sử dụng nẹp cổ hoặc vật liệu sẵn có như ván gỗ, trong khi chờ đội y tế chuyên nghiệp. Theo Thông tư 19/2016/TT-BYT, doanh nghiệp phải trang bị túi sơ cứu với nẹp cố định và huấn luyện nhân viên về kỹ thuật này để tránh sai lầm.

2. Không đảm bảo an toàn hiện trường trước khi sơ cứu

Trước khi tiếp cận nạn nhân, việc không kiểm tra và đảm bảo an toàn hiện trường là sai lầm chết người, có thể dẫn đến tai nạn thứ cấp cho cả người sơ cứu và nạn nhân. Hiện trường tai nạn lao động thường chứa đầy rủi ro như điện giật, hóa chất rò rỉ hoặc cấu trúc sụp đổ. Nếu không tắt nguồn điện hoặc cách ly khu vực, người sơ cứu có thể trở thành nạn nhân tiếp theo, làm chậm trễ quá trình cứu hộ.

Trong trường hợp này, yêu cầu phải kích hoạt quy trình khẩn cấp ngay lập tức, bao gồm báo cáo chỉ huy công trường và gọi 115. Nếu người phát hiện nạn nhân có khả năng thực hiện sơ cứu thì phải đánh giá hiện trường trong vòng 10 giây đầu, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như găng tay, mũ bảo hộ trước khi tiếp cận. Ví dụ, trong tai nạn điện giật tại các khu công nghiệp, việc không cắt nguồn điện có thể gây bỏng nặng thêm cho nạn nhân. Để đúng, hãy hô to kêu gọi hỗ trợ, tắt nguồn nguy hiểm và chỉ tiếp cận khi an toàn.

3. Bỏ qua đánh giá ABC (đường thở – thở – tuần hoàn)

Bỏ qua quy trình đánh giá ABC là sai lầm nghiêm trọng, dẫn đến nạn nhân thiếu oxy não và tử vong nhanh chóng. ABC là bước đầu tiên trong sơ cấp cứu tại nơi làm việc: A (Airway) – thông đường thở, B (Breathing) – kiểm tra hô hấp, C (Circulation) – kiểm tra tuần hoàn. Nếu bỏ qua, nạn nhân có thể nghẹn do lưỡi tụt hoặc ngừng tim mà không được phát hiện kịp thời

Kiểm tra A bằng cách ngửa đầu nạn nhân nhẹ nhàng để mở đường thở; B bằng cách quan sát lồng ngực di động; C bằng cách kiểm tra mạch cảnh trong 10 giây. Nếu phát hiện nạn nhân không thở, phải bắt đầu thực hiện CPR ngay và gọi cấp cứu 115 khẩn cấp.

4. Cầm máu sai cách hoặc tháo băng liên tục

Cầm máu sai, như tháo băng liên tục để kiểm tra hoặc dùng garo không đúng, có thể gây mất máu nhiều hơn hoặc hoại tử chi. Ép trực tiếp vết thương bằng gạc sạch, nâng cao chi bị thương, không tháo băng trừ khi cần. Garo chỉ dùng cho chảy máu động mạch nặng, tháo sau 1-2 giờ để tránh thiếu máu.

5. Thực hiện sai kỹ thuật CPR

CPR sai, như ép tim không đủ sâu hoặc tần số chậm, làm giảm hiệu quả lưu thông máu. AHA quy định: Ép tim 100-120 lần/phút, sâu 5-6 cm, tỷ lệ 30:2 với thổi ngạt. Sai lầm phổ biến là ép xiên hoặc gián đoạn, dẫn đến tổn thương não. Trong ngừng tim do điện giật, CPR đúng tăng tỷ lệ sống sót lên 70%.

6. Không gọi cấp cứu và kích hoạt quy trình khẩn cấp

Không gọi ngay số cấp cứu 115 là một sai lầm nghiêm trọng trong sơ cấp cứu tại nơi làm việc, đặc biệt với tai nạn lao động, vì nó làm chậm trễ sự can thiệp y tế chuyên nghiệp. Thời gian vàng để cứu sống nạn nhân, đặc biệt trong các trường hợp ngừng tim hoặc mất máu nặng, thường chỉ trong vài phút đầu tiên.

Khi liên hệ xe cấp cứu cần cung cấp thông tin chính xác: 

- Địa điểm: Nói rõ địa chỉ nơi xảy ra sự cố. Nếu không biết địa chỉ, hãy mô tả vị trí gần nhất (như cửa hàng, ngã ba, hoặc địa danh nổi bật).

- Tình trạng người bệnh: Mô tả rõ ràng tình huống, ví dụ: "Nạn nhân bị ngã từ độ cao 5 mét, bất tỉnh, có chảy máu đầu", "Người này bị điện giật, ngừng thở".

- Số điện thoại liên lạc: Cung cấp số điện thoại của bạn (người gọi) để nhân viên cấp cứu có thể gọi lại nếu cần thêm thông tin, hướng dẫn sơ cứu chi tiết hơn trong lúc xe đang di chuyển, hoặc xác nhận vị trí nếu khó tìm.

 - Lắng nghe và làm theo hướng dẫn: Nhân viên tổng đài sẽ hướng dẫn bạn những gì cần làm tiếp theo. Hãy làm theo chính xác các chỉ dẫn qua điện thoại - điều này có thể cứu sống nạn nhân trong thời gian chờ xe đến.

7. Thực hiện sơ cứu theo kinh nghiệm dân gian

Các hành động như bôi kem đánh răng lên bỏng hoặc dùng giấm cho vết thương là sai lầm, có thể tăng nguy cơ gây nhiễm trùng và làm vết bỏng sâu hơn.

Cách làm đúng trong trường hợp này là xả nước mát (không phải nước đá) liên tục lên vết bỏng trong 10–20 phút. Sau đó đắp gạc khô sạch và đưa đến y tế ngay. Với bỏng hóa chất, phải rửa ít nhất 20 phút và cởi bỏ quần áo bị nhiễm ngay lập tức.

8. Thiếu trang bị bảo hộ cá nhân khi sơ cứu

Một sai lầm phổ biến và nguy hiểm trong sơ cấp cứu tại nơi làm việc là người sơ cứu không sử dụng trang bị bảo hộ cá nhân (PPE). Việc bỏ qua bước này có thể dẫn đến lây nhiễm bệnh truyền nhiễm, tiếp xúc với máu, dịch cơ thể chứa mầm bệnh (như HIV, viêm gan B/C, vi khuẩn gây nhiễm trùng), hoặc thậm chí làm người sơ cứu trở thành nạn nhân thứ cấp nếu hiện trường còn tồn tại yếu tố nguy hiểm như hóa chất, bụi bặm hoặc vật sắc nhọn. 

Máu và dịch tiết của nạn nhân tai nạn lao động luôn được coi là nguồn lây nhiễm tiềm ẩn, đặc biệt trong các vụ tai nạn máy móc, cắt đứt chi hoặc chấn thương hở. Nếu người sơ cứu không đeo găng tay, khẩu trang hoặc kính bảo hộ, nguy cơ lây nhiễm qua da bị trầy xước, niêm mạc mắt/mũi/miệng hoặc hô hấp là rất cao.

Người sơ cứu nên ưu tiên tìm kiếm PPE sẵn có tại chỗ (như găng tay từ hộp dụng cụ y tế gần nhất) hoặc chờ lực lượng chuyên trách có trang bị đầy đủ. Không nên tiếp cận trực tiếp nếu rủi ro lây nhiễm cao, mà hãy gọi 115 và thực hiện hướng dẫn từ xa. 

Sơ cấp cứu tại nơi làm việc không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp. Theo Luật An toàn, Vệ sinh Lao động 2015 và Thông tư 19/2016/TT-BYT, người sử dụng lao động phải tổ chức huấn luyện sơ cấp cứu định kỳ, trang bị đầy đủ túi sơ cứu và lập hồ sơ cấp cứu tai nạn lao động.

Để tránh những sai lầm nguy hiểm, doanh nghiệp nên tổ chức các buổi đào tạo sơ cấp cứu tại nơi làm việc thực hành định kỳ, giúp nhân viên tự tin xử lý đúng trong những tình huống khẩn cấp. 

Wellbeing là đơn vị đào tạo sơ cấp cứu hàng đầu tại Việt Nam. Hiện nay, Wellbeing dẫn đầu trong cung cấp các giải pháp an toàn toàn diện, bao gồm: đào tạo tập huấn sơ cấp cứu, các chương trình truyền thông sức khỏe và phân phối chính hãng các dòng máy AED với chính sách chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp. Là thành viên của Hội đồng An toàn Anh Quốc (British Safety Council), Wellbeing vinh dự được đồng hành hàng năm đào tạo sơ cấp cứu cho hàng trăm nghìn khách hàng đến từ các tổ chức phi chính phủ quốc tế, các đại sứ quán, các tập đoàn đa quốc gia cùng các trường học tại Việt Nam

Tham gia các khóa đào tạo sơ cấp cứu không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt Luật An toàn, vệ sinh lao động mà còn xây dựng đội ngũ nhân viên tự tin, chuyên nghiệp, giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động và thể hiện trách nhiệm xã hội cao.